{
  "id": "huxa-icelandic-letter-run-04",
  "version": "0.2",
  "date": "2026-10-26",
  "language": "is",
  "kind": "inventory-and-counterexample-study",
  "alphabet": "AÁBDÐEÉFGHIÍJKLMNOÓPRSTUÚVXYÝÞÆÖ",
  "entries": [
    {
      "letter": "A",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Tvær skálínur og þverstrik.",
      "sound": "Opið, ókringt hljóð, t.d. í „afi“.",
      "example": "afi",
      "order": 1,
      "lower": "a"
    },
    {
      "letter": "Á",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "A með broddi.",
      "sound": "Tvíhljóð, t.d. í „ár“; ekki bara lengra a.",
      "example": "ár",
      "order": 2,
      "lower": "á"
    },
    {
      "letter": "B",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Lóðréttur leggur og tveir bogar.",
      "sound": "Lokun með báðum vörum, t.d. í „bera“.",
      "example": "bera",
      "order": 3,
      "lower": "b"
    },
    {
      "letter": "D",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Lóðréttur leggur og stór bogi.",
      "sound": "Lokhljóð við tannberg, t.d. í „dalur“.",
      "example": "dalur",
      "order": 4,
      "lower": "d"
    },
    {
      "letter": "Ð",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "D með þverstriki; lágstafurinn ð er ólíkur.",
      "sound": "Önghljóð, t.d. inni í „viður“.",
      "example": "viður",
      "order": 5,
      "lower": "ð"
    },
    {
      "letter": "E",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Lóðréttur leggur og þrjú þverstrik.",
      "sound": "Ókringt hljóð, t.d. í „lesa“.",
      "example": "lesa",
      "order": 6,
      "lower": "e"
    },
    {
      "letter": "É",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "E með broddi.",
      "sound": "Oft j og e í röð, t.d. í „ég“.",
      "example": "ég",
      "order": 7,
      "lower": "é"
    },
    {
      "letter": "F",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Lóðréttur leggur og tvö þverstrik.",
      "sound": "Önghljóð: neðri vör við efri tennur, t.d. „finna“.",
      "example": "finna",
      "order": 8,
      "lower": "f"
    },
    {
      "letter": "G",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Opinn bogi með innra striki.",
      "sound": "Hljóðgildi breytist: berðu saman „galdur“, „gera“ og „saga“.",
      "example": "galdur",
      "order": 9,
      "lower": "g"
    },
    {
      "letter": "H",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Tveir leggir tengdir með þverstriki.",
      "sound": "Blásturshljóð, t.d. í „halda“.",
      "example": "halda",
      "order": 10,
      "lower": "h"
    },
    {
      "letter": "I",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Lóðréttur leggur; þverstrik ráðast af letri.",
      "sound": "Ókringt sérhljóð, t.d. í „vinur“; annað en í.",
      "example": "vinur",
      "order": 11,
      "lower": "i"
    },
    {
      "letter": "Í",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "I með broddi.",
      "sound": "Nálægt, frammælt og ókringt hljóð, t.d. í „ís“.",
      "example": "ís",
      "order": 12,
      "lower": "í"
    },
    {
      "letter": "J",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Leggur með krók eða boga neðst.",
      "sound": "Nálgun tungu að framgómi, t.d. í „já“.",
      "example": "já",
      "order": 13,
      "lower": "j"
    },
    {
      "letter": "K",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Leggur og tvær skálínur frá miðju.",
      "sound": "Lokhljóð; berðu saman „kaldur“ og „kæla“.",
      "example": "kaldur",
      "order": 14,
      "lower": "k"
    },
    {
      "letter": "L",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Lóðréttur leggur og neðra þverstrik.",
      "sound": "Hliðarhljóð; loft fer með hlið tungu, t.d. „lesa“.",
      "example": "lesa",
      "order": 15,
      "lower": "l"
    },
    {
      "letter": "M",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Tveir ytri leggir og innri skálínur.",
      "sound": "Nefhljóð með varalokun, t.d. í „muna“.",
      "example": "muna",
      "order": 16,
      "lower": "m"
    },
    {
      "letter": "N",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Tveir leggir tengdir með skálínu.",
      "sound": "Nefhljóð við tannberg, t.d. í „næla“.",
      "example": "næla",
      "order": 17,
      "lower": "n"
    },
    {
      "letter": "O",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Lokaður bogi eða sporöskja.",
      "sound": "Kringt sérhljóð, t.d. í „sofa“.",
      "example": "sofa",
      "order": 18,
      "lower": "o"
    },
    {
      "letter": "Ó",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "O með broddi.",
      "sound": "Tvíhljóð, t.d. í „sól“; annað en o.",
      "example": "sól",
      "order": 19,
      "lower": "ó"
    },
    {
      "letter": "P",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Lóðréttur leggur og efri bogi.",
      "sound": "Fráblásið varalokhljóð í upphafi „pera“.",
      "example": "pera",
      "order": 20,
      "lower": "p"
    },
    {
      "letter": "R",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Leggur, efri bogi og skálína niður.",
      "sound": "Tungubroddur sveiflast, t.d. í „rós“.",
      "example": "rós",
      "order": 21,
      "lower": "r"
    },
    {
      "letter": "S",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Tveir gagnstæðir bogar.",
      "sound": "Önghljóð með mjórri loftrás, t.d. í „sofa“.",
      "example": "sofa",
      "order": 22,
      "lower": "s"
    },
    {
      "letter": "T",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Efra þverstrik og lóðréttur leggur.",
      "sound": "Fráblásið tannbergslokhljóð í upphafi „tala“.",
      "example": "tala",
      "order": 23,
      "lower": "t"
    },
    {
      "letter": "U",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Tveir leggir tengdir með neðri boga.",
      "sound": "Kringt sérhljóð, t.d. í „sumar“; annað en ú.",
      "example": "sumar",
      "order": 24,
      "lower": "u"
    },
    {
      "letter": "Ú",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "U með broddi.",
      "sound": "Nálægt, uppmælt og kringt hljóð, t.d. í „hús“.",
      "example": "hús",
      "order": 25,
      "lower": "ú"
    },
    {
      "letter": "V",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Tvær skálínur mætast neðst.",
      "sound": "Raddað önghljóð við vör og tennur, t.d. „vera“.",
      "example": "vera",
      "order": 26,
      "lower": "v"
    },
    {
      "letter": "X",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Tvær skálínur skerast.",
      "sound": "Táknar hljóðaröð, t.d. í „sex“; er ekki eitt einfalt málhljóð.",
      "example": "sex",
      "order": 27,
      "lower": "x"
    },
    {
      "letter": "Y",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Tvær efri greinar og neðri leggur.",
      "sound": "Sama hljóð og i í nútímaíslensku, t.d. „fyrir“.",
      "example": "fyrir",
      "order": 28,
      "lower": "y"
    },
    {
      "letter": "Ý",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Y með broddi.",
      "sound": "Sama hljóð og í í nútímaíslensku, t.d. „nýr“.",
      "example": "nýr",
      "order": 29,
      "lower": "ý"
    },
    {
      "letter": "Þ",
      "kind": "Samhljóð",
      "form": "Leggur með boga á miðju.",
      "sound": "Óraddað tannönghljóð, t.d. í „þunnur“.",
      "example": "þunnur",
      "order": 30,
      "lower": "þ"
    },
    {
      "letter": "Æ",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "Samhangandi A og E.",
      "sound": "Tvíhljóð, t.d. í „ær“.",
      "example": "ær",
      "order": 31,
      "lower": "æ"
    },
    {
      "letter": "Ö",
      "kind": "Sérhljóð",
      "form": "O með tveimur deplum.",
      "sound": "Kringt sérhljóð, t.d. í „ör“.",
      "example": "ör",
      "order": 32,
      "lower": "ö"
    }
  ],
  "scope": "All 32 modern Icelandic letters, excluding C Q W Z from the main sample. Alphabet identity, uppercase shape descriptions and general sound examples; not a decoding key.",
  "input_source": "data/letter-guide-is.json, version 2",
  "coverage": {
    "letters": 32
  },
  "sources": [
    {
      "id": "alphabet",
      "url": "https://www.arnastofnun.is/sites/default/files/2019-02/Stafrof_og_stafrofsrod.pdf",
      "read": "Pages 1–2: 32 letters, order, C Q W Z appendix, marked letters"
    },
    {
      "id": "sounds",
      "url": "https://www2.hu-berlin.de/bragi/b5/b5stafir_og_hljod.htm",
      "read": "Letter/sound distinction, É, I/Y and Í/Ý, X; uses source-specific transcription"
    },
    {
      "id": "context",
      "url": "https://uni.hi.is/eirikur/2020/10/04/framburdur-og-stafsetning/",
      "read": "Whole short article, especially G variants and contextual rules"
    },
    {
      "id": "unicode",
      "url": "https://www.unicode.org/reports/tr15/",
      "read": "Sections 1.1–1.2, canonical equivalence and NFC"
    },
    {
      "id": "project",
      "url": "malkerfid-utskyrt.html#stafaskyringar",
      "read": "36 neutral letter entries: form, general sound example and alphabet category"
    }
  ],
  "findings": [
    {
      "test": "Distinct identity",
      "example": "A/a; A/Á",
      "result": "Case variants belong to one alphabet entry; accent changes the alphabet identity. Case can still convey text-level information."
    },
    {
      "test": "Sound does not uniquely determine letter",
      "example": "I/Y; Í/Ý",
      "result": "Different letters can represent the same sound in equivalent contexts."
    },
    {
      "test": "Letter does not uniquely determine sound",
      "example": "G: gata, geta, síga, sagt, bogi, margt",
      "result": "Context changes the sound relationship. No automatic phonetic transcription implemented."
    },
    {
      "test": "Letter is not necessarily one sound",
      "example": "É; X",
      "result": "É commonly represents j plus e; X commonly a consonant sequence."
    }
  ],
  "proposal": {
    "status": "design-proposal",
    "fields": [
      "letter_identity",
      "glyph",
      "case",
      "diacritics",
      "alphabet_order",
      "contextual_sound_relation",
      "word_context",
      "source",
      "evidence_status"
    ],
    "text": "Varpa frá stafmynd að stafauðkenni, síðan að hljóðtengslum í samhengi."
  },
  "limits": [
    "No hidden word meanings generated from individual letters.",
    "No blind validation of a decipherment key.",
    "Shape descriptions refer to conventional uppercase glyphs, not every font.",
    "No universal 8/16-symbol historical system established.",
    "No full pronunciation or etymology engine."
  ],
  "next_test": "Compare composed/decomposed accents, case variants and fonts while preserving alphabet identity."
}