{
  "schema": "malkerfid-fragments-v1",
  "date": "2026-10-26",
  "premise": "Rannsóknartilgáta: gömul mál kunni að varðveita brot af eldra málkerfi. Tap eða breyting er möguleg skýring á eyðum, ekki fyrirfram gefin niðurstaða.",
  "groups": [
    {
      "id": "tal",
      "title": "Tal og talning",
      "terms": [
        "tal",
        "tala",
        "telja",
        "tölur"
      ],
      "question": "Hvernig tengjast frásögn, upptalning og fjöldi í varðveittum textum? Ekki er gengið út frá staðfestum orðasifjatengslum allra orðanna."
    },
    {
      "id": "mal",
      "title": "Mál og mat",
      "terms": [
        "mál",
        "mæla",
        "mæling",
        "meta",
        "mjötviður"
      ],
      "question": "Hvar er talað, hvar er mælt og hvar verður tengingin fyrst til í túlkun okkar?"
    },
    {
      "id": "form",
      "title": "Form og skipulag",
      "terms": [
        "hringur",
        "þríhyrningur",
        "ferhyrningur",
        "X",
        "höll"
      ],
      "question": "Hvenær er líking í formi athugun og hvenær verður hún að tillögu um merkingu?"
    }
  ],
  "records": [
    {
      "id": "tal-1",
      "group": "tal",
      "title": "Tal sem frásögn",
      "status": "textabrot",
      "quote": "vel fyr telja",
      "source_title": "Völuspá 1, Guðni Jónsson",
      "source_url": "https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154",
      "project_url": "./eddu-lestur.html#vol-1",
      "observation": "Völvan flytur forna frásögn úr minni.",
      "hypothesis": "Upptalning og frásögn gætu verið skyldar leiðir til að raða reynslu.",
      "test": "Safna dæmum þar sem telja hefur ólíkt andlag; flokka frásögn og fjölda áður en ályktun er dregin.",
      "counterevidence": "Dæmi um frásögn án talna veikja kröfu um að sérhver notkun telja feli í sér reikning.",
      "origin": "Útgefinn texti; tilgátan er síðari úrvinnsla",
      "gap": "Sameiginlegur eldri uppruni kerfisins er ekki sýndur með þessu broti."
    },
    {
      "id": "tal-2",
      "group": "tal",
      "title": "Nöfn og tími",
      "status": "textabrot",
      "quote": "nöfn of gáfu … árum at telja",
      "source_title": "Völuspá 5–6, Guðni Jónsson",
      "source_url": "https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154",
      "project_url": "./eddu-lestur.html#vol-6",
      "observation": "Nafngiftir tengjast skipan tímans.",
      "hypothesis": "Nafngift og tímatalning vinna saman að skipulagi reynslu.",
      "test": "Bera saman sömu línur í útgefnum handritsuppskriftum og skrá lesbrigði.",
      "counterevidence": "Sama efni í skyldum textum getur verið textalán; það er ekki sjálfkrafa óháð vitni um alheimslegt kerfi.",
      "origin": "Útgefinn texti; tilgátan er síðari úrvinnsla",
      "gap": "Sameiginlegur eldri uppruni kerfisins er ekki sýndur með þessu broti."
    },
    {
      "id": "tal-3",
      "group": "tal",
      "title": "Talning, mál og hljóð",
      "status": "textabrot",
      "quote": "Tala ok grein … Málsgrein ok hljóðsgrein",
      "source_title": "Háttatal 1–2 í útgáfu 1875, bls. 194 · PDF 222",
      "source_url": "./assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=222",
      "project_url": "./eddu-lestur.html#hatt-2",
      "observation": "Textinn greinir talningu hátta, vísuorða og samstafa. Síðan ræðir hann málsgrein, hljóðsgrein og hendingar. Þetta stendur beint í prentuðu síðunni.",
      "hypothesis": "Bragfræði er afmarkað dæmi um mál sem er skipulagt með talningu.",
      "test": "Skrá eina bragreglu og prófa hana á vísu sem var ekki notuð við að orða regluna.",
      "counterevidence": "Bragregla sem virkar styður reglubundinn kveðskap en staðfestir ekki tilurð allra tungumála.",
      "origin": "Útgefinn texti; tilgátan er síðari úrvinnsla",
      "gap": "Sameiginlegur eldri uppruni kerfisins er ekki sýndur með þessu broti."
    },
    {
      "id": "mal-1",
      "group": "mal",
      "title": "Próf á merkingu mæla",
      "status": "textabrot",
      "quote": "mælir Óðinn við Míms höfuð",
      "source_title": "Völuspá 46, Guðni Jónsson",
      "source_url": "https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154",
      "project_url": "./eddu-lestur.html#vol-46",
      "observation": "Óðinn á orðaskipti við höfuðið.",
      "hypothesis": "Tenging tals og mælingar þarf að standast samhengispróf.",
      "test": "Flokka dæmi um mæla eftir merkingu og sækja sögulegar orðabókarfærslur áður en orðafjölskylda er samþykkt.",
      "counterevidence": "Hér er talmerking; lestur sem krefst líkamlegrar mælingar fær ekki beina stoð í orðalaginu.",
      "origin": "Útgefinn texti; tilgátan er síðari úrvinnsla",
      "gap": "Sameiginlegur eldri uppruni kerfisins er ekki sýndur með þessu broti."
    },
    {
      "id": "mal-2",
      "group": "mal",
      "title": "Mál, heyrn og sjón",
      "status": "textabrot",
      "quote": "málit ok heyrn ok sjón",
      "source_title": "Gylfaginning 9 í útgáfu 1875, bls. 19 · PDF 49",
      "source_url": "./assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=49",
      "project_url": "./eddu-lestur.html#gyl-9",
      "observation": "Í sköpun Asks og Emblu eru mál, heyrn og sjón talin meðal gjafanna, ásamt lífi, viti og öðrum eiginleikum. Þeim eru einnig gefin nöfn.",
      "hypothesis": "Mál og skynjun eru sett saman í frásögn um manninn.",
      "test": "Bera gjafirnar í Gylfaginningu saman við Völuspá og varðveita orðalagsmun.",
      "counterevidence": "Ekki má færa orð Snorra sjálfkrafa inn í Völuspá eða líta á frásögnina sem mælingu á heilastarfsemi.",
      "origin": "Útgefinn texti; tilgátan er síðari úrvinnsla",
      "gap": "Sameiginlegur eldri uppruni kerfisins er ekki sýndur með þessu broti."
    },
    {
      "id": "mal-3",
      "group": "mal",
      "title": "Mjötviður og það að meta",
      "status": "hofundartilgata",
      "quote": "",
      "source_title": "Björgvin Hólm · Eru Eddurnar 4000 ára? · skýring við A3",
      "source_url": "./data/research/Eru_Eddurnar_4000_ara_upprunatexti.txt",
      "project_url": "./malkerfid-utskyrt.html#A3",
      "observation": "Höfundurinn tengir Mjötvið við það sem metur. Frumgreinin útfærir ekki fulla sögulega orðasifjaröð.",
      "hypothesis": "Kanna hvort mæling, mat og mjötviður tengist með heimildastuddum hætti.",
      "test": "Sækja sögulegar orðabókarfærslur og bera saman lesbrigði Völuspár 2. Skrá einnig aðrar merkingartillögur.",
      "counterevidence": "Hljóðlíking ein nægir ekki. Orðasifjar eða samhengi sem vísa annað veikja tiltekna tengingu.",
      "origin": "Tenging í frumgrein höfundar; rannsóknaráætlun okkar",
      "gap": "Orðasifjaheimildir og samanburður allra viðeigandi lesbrigða vantar."
    },
    {
      "id": "form-3",
      "group": "form",
      "title": "Höllin sem innra skipulag",
      "status": "hofundartilgata",
      "quote": "",
      "source_title": "Björgvin Hólm · Eru Eddurnar 4000 ára?",
      "source_url": "./data/research/Eru_Eddurnar_4000_ara_upprunatexti.txt",
      "project_url": "./malkerfid-utskyrt.html#B18",
      "observation": "Frumgreinin skilgreinir höllina sem mynd og kerfi stafrófs og talnaröðar í huganum.",
      "hypothesis": "Nota höllina sem skýringarmynd fyrir skipulag sem getur bæði hjálpað og takmarkað hugsun.",
      "test": "Tengja hverja fullyrðingu um lokun og losun við hóp höfundar, meðal annars B8, B18 og B26.",
      "counterevidence": "Samlíkingin ein sýnir ekki að þetta sé merking áþrykktu táknanna.",
      "origin": "Frumgrein og síðari rannsóknarspurning",
      "gap": "Söguleg táknasamsvörun hefur ekki verið staðfest."
    }
  ],
  "extensions": [
    {
      "id": "new-1",
      "title": "Skynja · greina · skipuleggja",
      "status": "ny-utfaersla",
      "description": "Ný kennsluskýring okkar sem hjálpar að útskýra Málkerfið. Hún er ekki sjálfstætt fundið fornt textabrot.",
      "url": "./malkerfid-utskyrt.html"
    }
  ]
}