# Eddurnar lesnar með Málkerfinu Afmörkuð eigindleg prófun á 11 textastöðum eða textabálkum. Ekki heildarlestur allra Eddukvæða, handrita eða lesbrigða; engin tölfræðileg tíðnirannsókn. Lesrammi: Björgvin Þór Hólm. Greining: Þekking · ritstjórnarleg yfirferð. ## Niðurstaða Málkerfið dregur fram gagnlegan lestrarþráð: reynsla fær heiti, heiti gera flokkun mögulega og talning og reglur móta skáldlegt mál. Beina stoðin er skýrust í bragfræði Snorra-Eddu. Yfirferðin staðfestir ekki fastan dullykil sem jafnar goðum við bókstafi eða heimum við tölustafi. Tilraun til endursagnar með lesrammanum: Maðurinn nemur veröldina, nefnir hana og skipar reynslu sinni í orð og tímabil. Af orðum og verkum spretta ný orð og ný verk; skáldið mótar þau með talningu og hljóðreglum. Þetta er ný samantekt Þekkingar yfir valda staði, ekki þýðing Eddanna eða söguleg tímaröð. ## Aðferð - Lesa staðinn í samhengi og skrá útgáfu. - Prófa tengingu við nafngiftir, talningu, skynjun og reglur um mál. - Aðgreina það sem stendur í texta frá túlkun með Málkerfinu. - Leita að mótdæmum og skrá hvað gæti veikt túlkunina. ## Tal sem frásögn Völuspá 1, Guðni Jónsson · samanburður > vel fyr telja **Í textanum:** Völvan flytur forna frásögn úr minni. **Lestur með Málkerfinu:** Talning og frásögn má skoða sem röðun efnis. **Mörk og mótrök:** Samhengið krefst ekki reiknings eða tölustafa. [Heimild](https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154) · Útgefinn veftexti ## Níu og mjötviður Völuspá 2, Bugge: dálkar Konungsbókar og Hauksbókar · óstaðfest > nío iviþi **Í textanum:** Dálkarnir sýna ólíkar orðmyndir: iviþi og iuidiur. **Lestur með Málkerfinu:** Níu má prófa sem skipulagsmynd; mjötvið sem miðju kerfisins. **Mörk og mótrök:** Hvorki taugakerfi né tölustafir 1–9 eru tilgreindir. Lesbrigðið þarf sjálfstæða merkingarrannsókn. [Heimild](https://etext.old.no/Bugge/voluspa/voluspa6.html) · Útgefin uppskrift; ekki ný handritslesning ## Nöfn og tími Völuspá 5–6, Guðni Jónsson · beinn textastuðningur > nöfn of gáfu … árum at telja **Í textanum:** Nafngiftir tengjast skipan tímans. **Lestur með Málkerfinu:** Málkerfið dregur fram samband heita, flokkunar og tímatalningar. **Mörk og mótrök:** Þetta lýsir ekki uppruna allra tungumála. [Heimild](https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154) · Útgefinn veftexti ## Nöfn bera rúmskipan Völuspá 11, Bugge · samanburður > Norðri, Suðri, Austri, Vestri **Í textanum:** Áttanöfn birtast meðal dvergaheita. **Lestur með Málkerfinu:** Persónugervingar geta borið hugtök um rými. **Mörk og mótrök:** Þessi fjögur heiti gera ekki alla dverga að bókstöfum. [Heimild](https://etext.old.no/Bugge/voluspa/voluspa6.html) · Útgefinn samanburðartexti ## Líf og hæfileikar Völuspá 17–18, Bugge · samanburður > önd … óð **Í textanum:** Askur og Embla öðlast lífseiginleika. **Lestur með Málkerfinu:** Lesa má sköpunina með hliðsjón af tilurð skynjunar og hugsunar. **Mörk og mótrök:** Nákvæm jafna milli hverrar gjafar og hljóðs eða bókstafs kemur ekki fram. [Heimild](https://etext.old.no/Bugge/voluspa/voluspa6.html) · Útgefinn samanburðartexti ## Próf á merkingu mæla Völuspá 46, Guðni Jónsson · mótpróf > mælir Óðinn við Míms höfuð **Í textanum:** Óðinn á orðaskipti við höfuðið. **Lestur með Málkerfinu:** Orðmyndin kallar á samanburð við mælingar. **Mörk og mótrök:** Hér styður samhengi talmerkingu; mæling er viðbót túlks. Orðlíking nægir ekki. [Heimild](https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154) · Útgefinn veftexti ## Áttar í samhengi Völuspá 61, Guðni Jónsson · mótpróf > áttar höfðu **Í textanum:** Orðalagið vísar til taflna sem höfðu verið í eigu þeirra. **Lestur með Málkerfinu:** Skoða þarf beygingu áður en orðið er tengt tölum. **Mörk og mótrök:** Áttar staðfestir hér hvorki töluna átta né heiti mannflokks. Sjá einnig fyrri málfræðiyfirferð verkefnisins. [Heimild](https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154) · Útgefinn texti og fyrirliggjandi málfræðiyfirferð ## Orð vekur orð Hávamál 138–144 · beinn textastuðningur > orð mér af orði orðs leitaði **Í textanum:** Í frásögninni fylgja rúnanámi vaxandi fróðleikur, orð og verk. Níu nætur og níu fimbulljóð koma fyrir í næstu erindum á undan orðunum. **Lestur með Málkerfinu:** Hér er sterkur samanburður við lærdóm sem byggist á fyrri lærdómi: eitt orð kallar fram annað og eitt verk leiðir til annars. **Mörk og mótrök:** Textinn lýsir ekki heilastarfsemi með tæknilegum hætti. Níutalan staðfestir ekki að níu hafi verið bætt við eldra áttakerfi. [Heimild](https://heimskringla.no/wiki/H%C3%A1vam%C3%A1l) · Útgefinn veftexti, erindi yfirfarin ## Mál, heyrn og sjón Gylfaginning 9 í útgáfu 1875, bls. 19 · PDF 49 · beinn textastuðningur > málit ok heyrn ok sjón **Í textanum:** Í sköpun Asks og Emblu eru mál, heyrn og sjón talin meðal gjafanna, ásamt lífi, viti og öðrum eiginleikum. Þeim eru einnig gefin nöfn. **Lestur með Málkerfinu:** Þetta er skýr tenging milli manns, skynjunar, máls og nafngiftar. Hún fellur vel að spurningu Málkerfisins um hvernig reynsla verður skiljanleg. **Mörk og mótrök:** Snorrafrásögnin er ekki orðrétt endurtekning Völuspár. Ekki má flytja hvert orð hennar inn í eldri kvæðið eða telja textana tvær óháðar sannanir fyrir sömu tilgátu. [Heimild](https://malkerfid.bjorgvinthorholm.chatgpt.site/assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=49) · Prentmynd skoðuð, OCR borið saman ## Skáldskapur skýrir eigið mál Bragaræður 6 og eftirmáli í útgáfu 1875, bls. 75–76 · PDF 105–106 · beinn textastuðningur > mál ok hættir **Í textanum:** Bragi greinir skáldskap eftir máli og háttum. Næsta síða skýrir kenningar og segir bókina eiga að hjálpa ungum skáldum að læra orð og skilja það sem er hulið kveðið. **Lestur með Málkerfinu:** Þarna lýsir textinn sjálfur reglum um merkingu og orðaval. Málkerfið getur byggt á þessum skýringum þegar það prófar túlkun goðaheita. **Mörk og mótrök:** Skýringin vísar til eigna og verka goðanna. Hún heimilar ekki hvaða stafajöfnu sem er; hver kenning þarf að ganga upp samkvæmt tilgreindum tengslum. [Heimild](https://malkerfid.bjorgvinthorholm.chatgpt.site/assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=105) · Prentmyndir 105 og 106 skoðaðar ## Talning, mál og hljóð Háttatal 1–2 í útgáfu 1875, bls. 194 · PDF 222 · beinn textastuðningur > Tala ok grein … Málsgrein ok hljóðsgrein **Í textanum:** Textinn greinir talningu hátta, vísuorða og samstafa. Síðan ræðir hann málsgrein, hljóðsgrein og hendingar. Þetta stendur beint í prentuðu síðunni. **Lestur með Málkerfinu:** Þetta er sterkasti textastaður yfirferðarinnar fyrir tengingu talningar og máls: orð og hljóð mynda byggingu sem er hægt að telja og lýsa með reglum. **Mörk og mótrök:** Hér er fjallað um bragfræði. Niðurstaðan nær ekki sjálfkrafa til þess hvernig mannlegt mál varð fyrst til eða þess að goðin séu tölustafir. [Heimild](https://malkerfid.bjorgvinthorholm.chatgpt.site/assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=222) · Prentmynd skoðuð, OCR borið saman ## Leiðréttingar og mörk - Eldri samtalsglósur fullyrða sums staðar að Eddurnar séu saga uppruna málsins og að níu hafi verið bætt við eldra kerfi. Sú staðfesting var of sterk; þessi yfirferð gefur henni ekki heimildastoð. Upprunalegu glósurnar eru varðveittar sem samtalsheimild. - Samsvörun við Phaistos er ekki óháð staðfesting þegar lykillinn var sjálfur mótaður með hliðsjón af Völuspá. Prófa þarf fyrirfram skráðar reglur á texta sem ekki var notaður við smíði lykilsins. - OCR safnsins inniheldur samrunna stafi, rangar tölur og blandað útgáfuefni. Hráar leitartalningar úr því væru ekki áreiðanleg mæling á orðnotkun handritanna. ## Næstu prófanir - Skrá fastan lykil: hvaða orð, beygingarmynd og merking samsvarar hverju tákni, ásamt skýrum höfnunarskilyrðum. - Nota Alvíssmál og Vafþrúðnismál sem nýtt prófunarefni. Merkja einnig allar línur sem lykillinn skýrir ekki. Þessi kvæði voru ekki yfirfarin í þessari umferð. - Bera útgefna uppskrift mjötviðarstaðarins saman við handritsmynd og kanna lesbrigðin sérstaklega; ekki sameina þau fyrirfram. - Leiðrétta og aðgreina OCR megintexta, innganga og skýringa áður en gerð er tíðni- eða samhengisgreining á stærra safni.