{
  "schema": "malkerfid-edda-reading-v1",
  "date": "2026-10-19",
  "title": "Eddurnar lesnar með Málkerfinu",
  "framework_author": "Björgvin Þór Hólm",
  "analysis_author": "Þekking · ritstjórnarleg yfirferð",
  "scope": "Afmörkuð eigindleg prófun á 11 textastöðum eða textabálkum. Ekki heildarlestur allra Eddukvæða, handrita eða lesbrigða; engin tölfræðileg tíðnirannsókn.",
  "method": [
    "Lesa staðinn í samhengi og skrá útgáfu.",
    "Prófa tengingu við nafngiftir, talningu, skynjun og reglur um mál.",
    "Aðgreina það sem stendur í texta frá túlkun með Málkerfinu.",
    "Leita að mótdæmum og skrá hvað gæti veikt túlkunina."
  ],
  "conclusion": "Málkerfið dregur fram gagnlegan lestrarþráð: reynsla fær heiti, heiti gera flokkun mögulega og talning og reglur móta skáldlegt mál. Beina stoðin er skýrust í bragfræði Snorra-Eddu. Yfirferðin staðfestir ekki fastan dullykil sem jafnar goðum við bókstafi eða heimum við tölustafi.",
  "reading_experiment": "Tilraun til endursagnar með lesrammanum: Maðurinn nemur veröldina, nefnir hana og skipar reynslu sinni í orð og tímabil. Af orðum og verkum spretta ný orð og ný verk; skáldið mótar þau með talningu og hljóðreglum. Þetta er ný samantekt Þekkingar yfir valda staði, ekki þýðing Eddanna eða söguleg tímaröð.",
  "corrections": [
    "Eldri samtalsglósur fullyrða sums staðar að Eddurnar séu saga uppruna málsins og að níu hafi verið bætt við eldra kerfi. Sú staðfesting var of sterk; þessi yfirferð gefur henni ekki heimildastoð. Upprunalegu glósurnar eru varðveittar sem samtalsheimild.",
    "Samsvörun við Phaistos er ekki óháð staðfesting þegar lykillinn var sjálfur mótaður með hliðsjón af Völuspá. Prófa þarf fyrirfram skráðar reglur á texta sem ekki var notaður við smíði lykilsins.",
    "OCR safnsins inniheldur samrunna stafi, rangar tölur og blandað útgáfuefni. Hráar leitartalningar úr því væru ekki áreiðanleg mæling á orðnotkun handritanna."
  ],
  "next_tests": [
    "Skrá fastan lykil: hvaða orð, beygingarmynd og merking samsvarar hverju tákni, ásamt skýrum höfnunarskilyrðum.",
    "Nota Alvíssmál og Vafþrúðnismál sem nýtt prófunarefni. Merkja einnig allar línur sem lykillinn skýrir ekki. Þessi kvæði voru ekki yfirfarin í þessari umferð.",
    "Bera útgefna uppskrift mjötviðarstaðarins saman við handritsmynd og kanna lesbrigðin sérstaklega; ekki sameina þau fyrirfram.",
    "Leiðrétta og aðgreina OCR megintexta, innganga og skýringa áður en gerð er tíðni- eða samhengisgreining á stærra safni."
  ],
  "records": [
    {
      "id": "vol-1",
      "title": "Tal sem frásögn",
      "locator": "Völuspá 1, Guðni Jónsson",
      "excerpt": "vel fyr telja",
      "observation": "Völvan flytur forna frásögn úr minni.",
      "interpretation": "Talning og frásögn má skoða sem röðun efnis.",
      "limitation": "Samhengið krefst ekki reiknings eða tölustafa.",
      "grade": "samanburður",
      "source_url": "https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154",
      "verification": "Útgefinn veftexti"
    },
    {
      "id": "vol-2",
      "title": "Níu og mjötviður",
      "locator": "Völuspá 2, Bugge: dálkar Konungsbókar og Hauksbókar",
      "excerpt": "nío iviþi",
      "observation": "Dálkarnir sýna ólíkar orðmyndir: iviþi og iuidiur.",
      "interpretation": "Níu má prófa sem skipulagsmynd; mjötvið sem miðju kerfisins.",
      "limitation": "Hvorki taugakerfi né tölustafir 1–9 eru tilgreindir. Lesbrigðið þarf sjálfstæða merkingarrannsókn.",
      "grade": "óstaðfest",
      "source_url": "https://etext.old.no/Bugge/voluspa/voluspa6.html",
      "verification": "Útgefin uppskrift; ekki ný handritslesning"
    },
    {
      "id": "vol-6",
      "title": "Nöfn og tími",
      "locator": "Völuspá 5–6, Guðni Jónsson",
      "excerpt": "nöfn of gáfu … árum at telja",
      "observation": "Nafngiftir tengjast skipan tímans.",
      "interpretation": "Málkerfið dregur fram samband heita, flokkunar og tímatalningar.",
      "limitation": "Þetta lýsir ekki uppruna allra tungumála.",
      "grade": "beinn textastuðningur",
      "source_url": "https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154",
      "verification": "Útgefinn veftexti"
    },
    {
      "id": "vol-11",
      "title": "Nöfn bera rúmskipan",
      "locator": "Völuspá 11, Bugge",
      "excerpt": "Norðri, Suðri, Austri, Vestri",
      "observation": "Áttanöfn birtast meðal dvergaheita.",
      "interpretation": "Persónugervingar geta borið hugtök um rými.",
      "limitation": "Þessi fjögur heiti gera ekki alla dverga að bókstöfum.",
      "grade": "samanburður",
      "source_url": "https://etext.old.no/Bugge/voluspa/voluspa6.html",
      "verification": "Útgefinn samanburðartexti"
    },
    {
      "id": "vol-18",
      "title": "Líf og hæfileikar",
      "locator": "Völuspá 17–18, Bugge",
      "excerpt": "önd … óð",
      "observation": "Askur og Embla öðlast lífseiginleika.",
      "interpretation": "Lesa má sköpunina með hliðsjón af tilurð skynjunar og hugsunar.",
      "limitation": "Nákvæm jafna milli hverrar gjafar og hljóðs eða bókstafs kemur ekki fram.",
      "grade": "samanburður",
      "source_url": "https://etext.old.no/Bugge/voluspa/voluspa6.html",
      "verification": "Útgefinn samanburðartexti"
    },
    {
      "id": "vol-46",
      "title": "Próf á merkingu mæla",
      "locator": "Völuspá 46, Guðni Jónsson",
      "excerpt": "mælir Óðinn við Míms höfuð",
      "observation": "Óðinn á orðaskipti við höfuðið.",
      "interpretation": "Orðmyndin kallar á samanburð við mælingar.",
      "limitation": "Hér styður samhengi talmerkingu; mæling er viðbót túlks. Orðlíking nægir ekki.",
      "grade": "mótpróf",
      "source_url": "https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154",
      "verification": "Útgefinn veftexti"
    },
    {
      "id": "vol-61",
      "title": "Áttar í samhengi",
      "locator": "Völuspá 61, Guðni Jónsson",
      "excerpt": "áttar höfðu",
      "observation": "Orðalagið vísar til taflna sem höfðu verið í eigu þeirra.",
      "interpretation": "Skoða þarf beygingu áður en orðið er tengt tölum.",
      "limitation": "Áttar staðfestir hér hvorki töluna átta né heiti mannflokks. Sjá einnig fyrri málfræðiyfirferð verkefnisins.",
      "grade": "mótpróf",
      "source_url": "https://heimskringla.no/index.php?title=V%C3%B6lusp%C3%A1&oldid=60154",
      "verification": "Útgefinn texti og fyrirliggjandi málfræðiyfirferð"
    },
    {
      "id": "hav-138-144",
      "title": "Orð vekur orð",
      "locator": "Hávamál 138–144",
      "excerpt": "orð mér af orði orðs leitaði",
      "observation": "Í frásögninni fylgja rúnanámi vaxandi fróðleikur, orð og verk. Níu nætur og níu fimbulljóð koma fyrir í næstu erindum á undan orðunum.",
      "interpretation": "Hér er sterkur samanburður við lærdóm sem byggist á fyrri lærdómi: eitt orð kallar fram annað og eitt verk leiðir til annars.",
      "limitation": "Textinn lýsir ekki heilastarfsemi með tæknilegum hætti. Níutalan staðfestir ekki að níu hafi verið bætt við eldra áttakerfi.",
      "grade": "beinn textastuðningur",
      "source_url": "https://heimskringla.no/wiki/H%C3%A1vam%C3%A1l",
      "verification": "Útgefinn veftexti, erindi yfirfarin"
    },
    {
      "id": "gyl-9",
      "title": "Mál, heyrn og sjón",
      "locator": "Gylfaginning 9 í útgáfu 1875, bls. 19 · PDF 49",
      "excerpt": "málit ok heyrn ok sjón",
      "observation": "Í sköpun Asks og Emblu eru mál, heyrn og sjón talin meðal gjafanna, ásamt lífi, viti og öðrum eiginleikum. Þeim eru einnig gefin nöfn.",
      "interpretation": "Þetta er skýr tenging milli manns, skynjunar, máls og nafngiftar. Hún fellur vel að spurningu Málkerfisins um hvernig reynsla verður skiljanleg.",
      "limitation": "Snorrafrásögnin er ekki orðrétt endurtekning Völuspár. Ekki má flytja hvert orð hennar inn í eldri kvæðið eða telja textana tvær óháðar sannanir fyrir sömu tilgátu.",
      "grade": "beinn textastuðningur",
      "source_url": "./assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=49",
      "verification": "Prentmynd skoðuð, OCR borið saman"
    },
    {
      "id": "bragi-6",
      "title": "Skáldskapur skýrir eigið mál",
      "locator": "Bragaræður 6 og eftirmáli í útgáfu 1875, bls. 75–76 · PDF 105–106",
      "excerpt": "mál ok hættir",
      "observation": "Bragi greinir skáldskap eftir máli og háttum. Næsta síða skýrir kenningar og segir bókina eiga að hjálpa ungum skáldum að læra orð og skilja það sem er hulið kveðið.",
      "interpretation": "Þarna lýsir textinn sjálfur reglum um merkingu og orðaval. Málkerfið getur byggt á þessum skýringum þegar það prófar túlkun goðaheita.",
      "limitation": "Skýringin vísar til eigna og verka goðanna. Hún heimilar ekki hvaða stafajöfnu sem er; hver kenning þarf að ganga upp samkvæmt tilgreindum tengslum.",
      "grade": "beinn textastuðningur",
      "source_url": "./assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=105",
      "verification": "Prentmyndir 105 og 106 skoðaðar"
    },
    {
      "id": "hatt-2",
      "title": "Talning, mál og hljóð",
      "locator": "Háttatal 1–2 í útgáfu 1875, bls. 194 · PDF 222",
      "excerpt": "Tala ok grein … Málsgrein ok hljóðsgrein",
      "observation": "Textinn greinir talningu hátta, vísuorða og samstafa. Síðan ræðir hann málsgrein, hljóðsgrein og hendingar. Þetta stendur beint í prentuðu síðunni.",
      "interpretation": "Þetta er sterkasti textastaður yfirferðarinnar fyrir tengingu talningar og máls: orð og hljóð mynda byggingu sem er hægt að telja og lýsa með reglum.",
      "limitation": "Hér er fjallað um bragfræði. Niðurstaðan nær ekki sjálfkrafa til þess hvernig mannlegt mál varð fyrst til eða þess að goðin séu tölustafir.",
      "grade": "beinn textastuðningur",
      "source_url": "./assets/manuscripts/snorra-edda-1875.pdf#page=222",
      "verification": "Prentmynd skoðuð, OCR borið saman"
    }
  ]
}