{
  "schema": "malkerfid-rune-poems",
  "version": 1,
  "reviewedAt": "2026-10-25",
  "scope": "Fjögur afmörkuð brot úr íslenska rúnakvæðinu, í textagerð fræðsluvefsins Handritin heima eftir útgáfu Matthíasar Viðars Sæmundssonar 1992.",
  "introduction": "Rúnakvæðið tengir rúnanöfn við lýsingar og skáldskap. Hér má lesa stutt brot, textanæra skýringu okkar og nýja minnisreglu. Kvæðið veitir efni til kennslu; það sannar ekki sameiginlegan dulmálslykil annarra texta.",
  "textStatus": "Útgefinn lestrartexti með samræmdum rithætti; ekki stafrétt eigin uppskrift af handriti.",
  "glyphStatus": "Rúnamyndirnar eru nútímalegar Unicode-framsetningar til leiðsagnar. Þær endurgera ekki nákvæma stafdrætti AM 687 d 4to.",
  "commonLimits": [
    "Handritsaldur er ekki samningarár kvæðisins. Samningarár er ekki úrskurðað hér.",
    "Heimildavefur og viðeigandi hluti eldri prentútgáfu lesnir. Engin eigin handritsmyndlesning fór fram.",
    "Brotið er merkt útdráttur; fyrsta línan sýnir ekki allar kenningar vísunnar.",
    "Nýjar minnisreglur eru samdar af Málkerfinu 2026, ekki fornn texti eða staðfest söguleg kennsluaðferð.",
    "Kvæðið fjallar um rúnanöfn yngri sextán stafa raðar; það er ekki bein heimild um nöfn allra 24 eldri rúnanna."
  ],
  "sources": {
    "handritin-heima-runir": {
      "title": "Handritin heima — Viltu vita meira um rúnir?",
      "url": "https://www.handritinheima.is/sagan/sogusvidid/vvm_runir.htm",
      "locator": "Kaflinn Íslenska rúnakvæðið: inngangur og vísur Fé, Þurs, Óss og Reið.",
      "readStatus": "Beinn veftexti lesinn; valin brot borin saman við útgáfu Dickins í OCR.",
      "edition": "Matthías Viðar Sæmundsson, Galdrar á Íslandi, 1992; samkvæmt eigin tilvísun fræðsluvefsins eftir AM 687 d 4to.",
      "editorialDate": 1992,
      "authority": "Fræðsluvefur saminn af Soffíu Guðnýju Guðmundsdóttur og Laufeyju Guðnadóttur í samstarfi við Árnastofnun; útgefandi Námsgagnastofnun samkvæmt verkefniskynningu.",
      "limits": "Önnur atriði á síðunni, m.a. talning engilsaxneskra rúna og lauslegar latínuskýringar, eru ekki tekin upp í þessu úrtaki."
    },
    "dickins-1915": {
      "title": "Bruce Dickins (ritstj.), Runic and Heroic Poems of the Old Teutonic Peoples",
      "url": "https://archive.org/stream/runicandheroicpo00dickuoft/runicandheroicpo00dickuoft_djvu.txt",
      "catalogUrl": "https://archive.org/details/runicandheroicpo00dickuoft",
      "locator": "Cambridge University Press 1915, Íslenska rúnakvæðið, bls. 28–29, vísur 1, 3, 4 og 5 og athugasemd við vísu 4.",
      "readStatus": "OCR-texti prentútgáfu lesinn; PDF-sókn mistókst. Engin eigin myndyfirferð prentsíðunnar.",
      "editionYear": 1915,
      "institution": "Skannað eintak frá Robarts Library, University of Toronto, varðveitt hjá Internet Archive.",
      "limits": "Ritstjórn, umritun og orðasifjatillögur frá 1915 eru ekki sjálfkrafa nútímafræðilegur úrskurður. Aðeins valin textabrot og afmörkuð Óðins-tilvísun nýtt. Ensk þýðing ekki endurbirt."
    }
  },
  "unreviewedLinks": [
    {
      "title": "AM 687 d 4to — handritaskrá",
      "url": "https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0687d",
      "status": "Fannst í opinberri leitarvísun; bein opnun skilaði 403. Ekki notuð sem lesin heimild um blaðsetningu eða stafdrætti."
    },
    {
      "title": "R. I. Page, The Icelandic Rune-Poem, 1999",
      "url": "https://vsnrweb-publications.org.uk/The%20Icelandic%20Rune-Poem.pdf",
      "status": "Útgefandaskrá staðfest; PDF-opnun mistókst. Greinin ekki talin lesin heimild í þessari afhendingu."
    }
  ],
  "records": [
    {
      "id": "MK-062-fe",
      "glyph": "ᚠ",
      "codepoint": "U+16A0",
      "title": "Fé — ágreiningur um auð",
      "runeName": "fé",
      "original": "Fé er frænda róg",
      "excerptLabel": "Upphaf vísu um fé",
      "explanation": "Fé er hér sett fram sem tilefni deilna meðal ættingja. Þetta er ein lýsing kvæðisins, ekki tæmandi orðskýring á fé.",
      "mnemonic": "Fé getur kveikt fjölskyldudeilur.",
      "mnemonicLabel": "Ný minnisregla Málkerfisins",
      "sourceIds": [
        "handritin-heima-runir",
        "dickins-1915"
      ],
      "locator": "Íslenska rúnakvæðið, fé-vísa; samsvarar vísu 1 hjá Dickins 1915, bls. 28.",
      "witnessDate": {
        "label": "AM 687 d 4to, um 1490–1510 samkvæmt Handritin heima",
        "start": 1490,
        "end": 1510,
        "approximate": true,
        "sourceId": "handritin-heima-runir"
      },
      "compositionDate": null,
      "limits": "Aðeins upphaf vísunnar er birt. Aðrar kenningar hennar eru ekki leystar hér.",
      "mythConnection": null
    },
    {
      "id": "MK-062-thurs",
      "glyph": "ᚦ",
      "codepoint": "U+16A6",
      "title": "Þurs — ógn í myndmáli",
      "runeName": "þurs",
      "original": "Þurs er kvenna kvöl",
      "excerptLabel": "Upphaf vísu um þurs",
      "explanation": "Þurs er í þessari línu lýst sem valdi þjáningar kvenna. Línan segir hvað kvæðið eignar þursinum í þessu samhengi.",
      "mnemonic": "Þurs: mundu ógnina í þessari línu.",
      "mnemonicLabel": "Ný minnisregla Málkerfisins",
      "sourceIds": [
        "handritin-heima-runir",
        "dickins-1915"
      ],
      "locator": "Íslenska rúnakvæðið, þurs-vísa; samsvarar vísu 3 hjá Dickins 1915, bls. 28.",
      "witnessDate": {
        "label": "AM 687 d 4to, um 1490–1510 samkvæmt Handritin heima",
        "start": 1490,
        "end": 1510,
        "approximate": true,
        "sourceId": "handritin-heima-runir"
      },
      "compositionDate": null,
      "limits": "Brotið veitir ekki eina fasta merkingu jötna eða þursa í öllum norrænum textum. Óvissa um seinni orð vísunnar er ekki leyst hér.",
      "mythConnection": "Þurs er goðsöguleg vera í myndmáli kvæðisins; eigin kennslutúlkun kemur ekki í stað þessa hlutverks."
    },
    {
      "id": "MK-062-oss",
      "glyph": "ᚬ",
      "codepoint": "U+16AC",
      "title": "Óss — Ásgarður og Valhöll",
      "runeName": "óss",
      "original": "Óss er aldingautur,\nog Asgarðs jöfur\nog Valhallar vísi.",
      "excerptLabel": "Þrjár línur vísunnar um óss",
      "explanation": "Heitin vísa til Óðins: aldinn Gautur, höfðingi Ásgarðs og stjórnandi Valhallar. Jöfur og vísi eru hér höfðingjaheiti.",
      "mnemonic": "Óss: tengdu þessa vísu við Ásgarð og Valhöll.",
      "mnemonicLabel": "Ný minnisregla Málkerfisins",
      "sourceIds": [
        "handritin-heima-runir",
        "dickins-1915"
      ],
      "locator": "Íslenska rúnakvæðið, óss-vísa; samsvarar vísu 4 hjá Dickins 1915, bls. 28–29; athugasemd við aldingautr tengir heitið Óðni.",
      "witnessDate": {
        "label": "AM 687 d 4to, um 1490–1510 samkvæmt Handritin heima",
        "start": 1490,
        "end": 1510,
        "approximate": true,
        "sourceId": "handritin-heima-runir"
      },
      "compositionDate": null,
      "limits": "Rithátturinn Asgarðs er varðveittur úr tilvitnaðri vefgerð. Þetta er samhengi íslensku vísunnar, ekki almenn regla um merkingu óss í öðrum rúnakvæðum. Latnesku spássíuheitin eru ekki birt.",
      "mythConnection": "Goðatengingin er skýr í þessari vísu. Hún sýnir hvernig goðaheiti nýtast í skáldlegri lýsingu rúnanafns; hún sannar ekki að öll goðafræði sé málfræðidulmál."
    },
    {
      "id": "MK-062-reid",
      "glyph": "ᚱ",
      "codepoint": "U+16B1",
      "title": "Reið — sæla þess sem situr",
      "runeName": "reið",
      "original": "Reið er sitjandi sæla",
      "excerptLabel": "Upphaf vísu um reið",
      "explanation": "Reiðin er nautn þess sem situr á hestinum. Heildarvísan nefnir líka ferðina og erfiði hestsins; upphafið eitt sýnir aðeins eitt sjónarhorn.",
      "mnemonic": "Reið: knapinn situr, hesturinn vinnur.",
      "mnemonicLabel": "Ný minnisregla Málkerfisins",
      "sourceIds": [
        "handritin-heima-runir",
        "dickins-1915"
      ],
      "locator": "Íslenska rúnakvæðið, reið-vísa; samsvarar vísu 5 hjá Dickins 1915, bls. 28–29.",
      "witnessDate": {
        "label": "AM 687 d 4to, um 1490–1510 samkvæmt Handritin heima",
        "start": 1490,
        "end": 1510,
        "approximate": true,
        "sourceId": "handritin-heima-runir"
      },
      "compositionDate": null,
      "limits": "Ný minnisregla dregur saman andstæðu í heildarvísunni en er ekki tilvitnun eða staðfest forn kennslusetning.",
      "mythConnection": null
    }
  ]
}